Tradycyjne święta obchodzone w porze wiosennej, to łańcuch różnych powiązanych ze sobą i wzajemnie uzupełniających się wydarzeń i obrzędów. Głównym i najważniejszym ogniwem tego łańcucha jest Wielkanoc i towarzyszące jej zwyczaje. Jest to święto zwycięskiego, niepokonanego, nieustannie odradzającego się życia, święto wielkiej nadziei i wielkiej obietnicy nieśmiertelności i zmartwychwstania.
Ostatnia Niedziela przed Wielkanocą nosi nazwę Niedzieli Palmowej albo Kwietnej. Kościół świętuje wówczas triumfalny wjazd Chrystusa do Jerozolimy. Również w tym dniu podczas nabożeństwa połączonego z uroczystą procesją ksiądz święci palmy przyniesione przez wiernych do kościoła (zwyczaj święcenia palm wielkanocnych wprowadzono do liturgii w XI wieku).
Mazowieckie palmy różniły się od siebie. Na Mazowszu Płockim wykonywano je z trzciny, borówek, gałązek bazi oraz z bibuły. Na Mazowszu Wschodnim była to gałązka porzeczki, maliny czy wierzby ozdobiona kolorowymi wstążkami. Natomiast na Kurpiach Zielonych palmy były długie (liczyły do 1,5 metra wysokości i więcej) a wykonywano je z gałązek sosny, borówek, trzciny wodnej i wikliny, ozdabiano kwiatami z bibuły i wstążkami.
Po poświęceniu palm w kościele, te mniejsze przynoszono do domów i wkładano za obraz. Wierzono, że posiadały niezwykłą moc. Jeśli nadchodziła burza, palmę zza obrazu wystawiano w oknie, aby uchroniła dom od pioruna. Dzieciom zaś dawano do połknięcia po jednej bazi, co zapobiegało chorobom gardła. Jeśli przyniesiono z kościoła kilka palm, jedną z nich gospodarz zatykał w oborze za belkę stropową (miało to chronić zwierzęta przed chorobami). Palmy przechowywano z szacunkiem, zwykle aż do następnej Wielkanocny, gdyż nie wolno było ich wyrzucać.
Na Mazowszu również znany i praktykowany był zwyczaj „palmowania’. O wschodzie słońca w Niedzielę Palmową kawalerowie zaopatrzeni w rózgi udawali się do domów panien.
Po przekupieniu rodziny, wpuszczeni do izby gdzie spała upatrzona dziewczyna, zdzierali z niej pierzynę i uderzali rózgą po nogach. Mimo, iż praktyka ta była zazwyczaj bolesna, a ślady zostawały nawet kilka dni – każda panna chciała zostać „wypalmowana”, by zapewnić sobie zdrowie i powodzenie.
Nie wszystkie zwyczaje związane z Niedziela Palmową zachowały się do dziś. Te, które przetrwały dotychczas są żywe i powszechnie praktykowane. Główne atrybuty tego święta jak palmy wielkanocne i procesje z palmami będzie można zobaczyć już 17 kwietnia w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu podczas obchodów Niedzieli Palmowej. Jak co roku, najważniejszym wydarzeniem będzie uroczysta msza święta odprawiona o godzinie 1400 w XVIII-wiecznym kościele z Drążdżewa, celebrowana przez księdza dziekana Andrzeja Więckowskiego. Poświęci również palmy wiernych, które zgodnie z tradycją zostaną następnie obniesione w uroczystej procesji. Liczne zwyczaje i obrzędy okresu wiosennego zostaną zaprezentowane w chałupach wiejskich z końca XIX w. i początku XX w., w ramach wystawy „Wielkanoc na Mazowszu”, a także w postaci ciekawych pokazów, min. wyrobu palm wielkanocnych, zdobienie jaj, przygotowanie święconego, wycinanka, zdobienie podłóg glinianych wzorami z piasku. Zwiedzający dowiedzą się jak świętowano Poniedziałek Wielkanocny, a także na czym polegał obrzęd ludowy - chodzenie z gaikiem i kogutkiem po wykupie. W jaki sposób mieszkańcy mazowieckich wsi przygotowywali się do Święta Zmartwychwstania Pańskiego opowie prezentacja multimedialna „Zwyczaje i obrzędy wiosenne na Mazowszu", która odbędzie się w sali multimedialnej. Podczas jarmarku wielkanocnego można będzie nabyć przede wszystkim palmy, koszyczki, serwetki, baranki , jak i wypieki wielkanocne (babki, mazurki, serniki, chałki, ciasta drożdżowe, bułki). Uroczystości Niedzieli Palmowej w skansenie uświetnią koncerty w wykonaniu Zespołu Tańca Ludowego MASOVIA Politechniki Warszawskiej (o godz. 1230) i Miejskiej Młodzieżowej Orkiestry Dętej OSP Sierpc (o godz. 16oo). Od 2000 roku obchodom Niedzieli Palmowej w skansenie towarzyszy konkurs na „Tradycyjną palmę wielkanocną”. Popularyzuje i kontynuuje tradycję samodzielnego wykonywania palm ze składników naturalnych. W tym roku już po raz jedenasty Goście, którzy odwiedzą skansen podczas Niedzieli wybiorą najładniejszą tradycyjną palmę a jury powołane przez Dyrektora Muzeum przyzna nagrodę specjalną palmie mazowieckiej. Nagrody zostaną także rozlosowane wśród osób oddających swoje głosy.
Od godziny 1300 wstęp na teren skansenu jest bezpłatny.
Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia skansenu w Niedzielę Palmową. Tylko tutaj ma ona wymiar prawdziwie tradycyjny.
Autor: Anita Gad - Turalska, www.mwmskansen.pl
